Multimedialn Wystawa Historyczna - zobacz jak działa!

 

btn kody

KALENDARZ HISTORYCZNY

19/10/1863

Potyczka powstańców z oddziału gen. Józefa Hauke "Bossaka" z Rosjanami koło Jędrzejowa.

 

Teatr Ludwika w Kielcach w latach 1879-1914

Kielce-stare-zdjecie-352

Dzieje teatru Ludwika w Kielcach (dzisiejszy Teatr im. Stefana Żeromskiego) sięgają połowy XIX w., kiedy to przedsiębiorca Ludwik Stumpf ufundował jego budynek. Nowy teatr miał stanąć na placu za ulicą Kilińskiego, architektem budynku i jego wnętrza był Franciszek Ksawery Kowalski. Gmach zaczęto wznosić wiosną 1877 roku. Miał on pomieścić teatr, hotel i restaurację, a cały budynek miał mieć oświetlenie gazowe.

Uroczystość poświęcenia nowo powstałego gmachu odbyła się 12 grudnia 1878 roku o godzinie czternastej. Kielczanie byli dumni z nowego teatru. Gmach teatru na długie lata pozostał najbardziej okazałym budynkiem w mieście. Składał się z długiej podpiwniczonej i dwupiętrowej kamienicy, której dłuższy bok tworzy front od ulicy oraz trzech piętrowych oficyn, szczelnie obudowujących wnętrze posesji. Zachodnią część budynku, na wysokość pięter i poddasza zajmowała sala teatralna. Piętnastoosiowa eklektyczna fasada luźno nawiązywała do renesansu. Sala teatralna miała kształt elipsy, na parterze mieściła 200 krzeseł, poza którymi były miejsca dla stojących. Pierwsze piętro zajmowało 19 lóż, z czego 16 czteroosobowych, a 2 sześcioosobowe oraz 2 parterowe. Drugie piętro to amfiteatr o podwójnym szeregu ławek na 200 osób. Było również miejsce dla orkiestry oddzielone barierą, pomiędzy właściwą salą a sceną. Pomiędzy widownią a sceną, na fryzie podtrzymywanym przez dwie kariatydy, widniała sentencja wzięta z Horacjusza: „Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci” (Ten trafia w sedno, kto łączy piękne z pożytecznym). Nad sceną natomiast wisiał herb Kielc przedstawiający złotą koronę na czerwonym polu.

Ceny biletów w teatrze Ludwika kształtowały się różnie. Najdroższe były loże parterowe i gabinetowe (5 rubli i 15 kopiejek), krzesła 1-2 rzędu kosztowały rubel i 5 kopiejek. Najtańsze były miejsca stojące (15 kopiejek) i w tej samej cenie – wejściówki dla uczniów.

Otwarcie teatru miało miejsce 6 stycznia 1879 roku, wtedy to wystąpiła trupa Józefa Teksla z operą komiczną Dzwony z Corneville Jeana Roberta Planquett’a. Potem już cyklicznie występowały inne przyjezdne zespoły m.in. w listopadzie i grudniu 1881 roku zespół Józefa Puchniewskiego z Ludwikiem Solskim. Ich cztery spektakle obejrzało aż dwa tysiące osób. W grudniu 1882 r. wystąpił w Kielcach Wincenty Rapacki w spektaklach: Safanduły Sardou, Pan Jowialski Fredry, Kupiec wenecki Szekspira oraz Świętoszek Moliera. W teatrze kieleckim dwukrotnie wystąpił Bolesław Leszczyński, gościła tu również dwa razy Gabriela Zapolska. Na scenie kieleckiej wystąpiła w 1892 r. śpiewaczka i aktorka – Adolfina Zimajer. Jej występy przyciągnęły do teatru dwa tysiące widzów. Ponownie przyjechała do Kielc w 1900 roku wraz z zespołem operetkowym Tomasza Smotryckiego.

Poza polskimi trupami teatralnymi w Kielcach występowały także rosyjskie towarzystwa dramatyczne. Wymienić należy choćby Petersburskie Towarzystwo Dramatyczne ze sztuką Idiota według powieści Fiodora Dostojewskiego, które odwiedziło Teatr Ludwika w 1900 roku. W 1902 i 1903 roku wystąpiła w Kielcach Wanda Siemaszkowa w trzech przedstawieniach: Zaczarowane koło Rydla, W sieci Kisielewskiego i Ponad wodami Engla. W 1909 r. kielczanie mogli obejrzeć Wesele St. Wyspiańskiego w wykonaniu Towarzystwa Artystów Dramatycznych Eugeniusza Majdrowicza. 

Działalność teatru zawodowego zainicjowała rozwój amatorskiego ruchu teatralnego w Kielcach w latach 1905-1914, wtedy to rocznie organizowano ponad 10 przedstawień. Kto zajmował się amatorskim teatrem? Przede wszystkim miejscowa inteligencja: urzędnicy, redaktorzy, wojskowi, palestra, działacze towarzystw lub reżyserzy przedstawień. Wśród nich można wymienić np. sędziego przysięgłego Kieleckiego Sądu Okręgowego – Tomasza Batogowskiego lub adwokata przysięgłego – Antoniego Dunina, a w latach 1870-1885 był też pułkownik Napoleon Jundziłł. Amatorski teatr organizowały też towarzystwa społeczno-artystyczne, związki o charakterze zawodowym, zarządy organizacji oraz instytucji, kółka artystyczne, szkoły i różnorodne grupy zawodowe. Repertuar teatrów amatorskich nie różnił się od repertuaru teatru zawodowego w Kielcach. Wystawiano krótkie utwory rozrywkowe: farsy, operetki, wodewile, komedioopery, krotochwile, „żywe obrazy” a autorów takich jak: Michał Bałucki, Aleksander Fredro, Józef Korzeniowski i Zygmunt Przybylski oraz autorów zagranicznych. Repertuar kieleckiej sceny nie ograniczał się do sztuk teatralnych, przedstawienia łączono nierzadko z deklamacjami, śpiewami oraz występami muzycznymi.

Kielczanie chętnie oglądali spektakle amatorskie, na widowni przeważały kobiety, a także młodzież gimnazjalna. Często pusta była galeria przeznaczona dla rzemieślników i robotników. Historia „Teatru Ludwika” być może nie jest imponująca, ale wpływ teatru na na umysłowość Kielczan przełomu XIX i XX wieku jest nie do przecenienia. Teatr istotnie wzmacniał więź mieszkańców z miastem i regionem, stanowił autentyczny powód do dumy jego mieszkańców. Takiego gmachu teatralnego nie posiadały bowiem znacznie większe miasta niż Kielce.  

Piotr Sójka

Źródło: Domoń J., Teatr Ludwika (1879 – 1913), w: 100 lat teatru w Kielcach, red. Stanisław Nowakowski, Kraków 1979, s. 17 – 28; Wiącek T., Teatr gwiazd. Wielcy, wybitni i znani ludzie teatru na kieleckiej scenie w latach 1879 – 2003, Kielce 2003.

 

 

 

 

 

 

 

Projekt graficzny i wykonanie - WZ, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.