Wiesław Gołas ps. „Wilk”
Wiesław Gołas urodził się 9 października 1930 roku w Kielcach. Jednak ze względu na pomyłkę organisty jego urzędowa data urodzin to 4 października. Jako uczeń uczęszczał do szkoły podstawowej nr 9 na Baranówku, następnie do gimnazjum im. Jana Śniadeckiego.Po wkroczeniu Niemców do Kielc we wrześniu 1939 roku chodził na tajne komplety, odbywały się one także w jego domu rodzinnym na ulicy Mahometańskiej 3. Jego ojciec był podoficerem 2 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów w Kielcach. W czasie okupacji działał w konspiracji za co został przez okupantów wywieziony do obozu koncentracyjnego na Majdanku, gdzie poniósł śmierć. Wiesław Gołas wstąpił w 1943 roku do Szarych Szeregów zajmował się przerzutem broni, przenoszeniem meldunków i prasy konspiracyjnej, nosił pseudonim ,,Wilk’’. Na początku należał do sekcji ,,Zawiszaków’’ razem z Wojciechem Szczepaniakiem, później przeniesiono ich do tzw. ,,Beesów’’ (Bojowych Szkół). Został złapany przez Niemców w listopadzie 1944 roku, kiedy próbował wykraść broń. Uwięziono go w kieleckim więzieniu, siedział w celi gdzie wcześniej przetrzymywano jego ojca. Jego dowódcą i drużynowym był Zygmunt Kwas, który także później przebywał w kieleckim więzieniu gdzie został zamordowany w 1946 roku. W więzieniu został poddany torturom ale nikogo nie wydał. W styczniu 1945 roku Niemcy przed wycofaniem się z Kielc wypuścili więźniów w tym Wiesława Gołasa. Po wyzwoleniu rozpoczął naukę w gimnazjum oraz udzielał się aktorsko w Teatrze im. Stefana Żeromskiego.
Po zdaniu matury próbował dostać się do szkoły aktorskiej w Krakowie, a później do Opery Śląskiej w Bytomiu. Nie został jednak przyjęty do żadnej z nich, wobec tego wrócił do Kielc gdzie podjął pracę w Wojewódzkim Domu Kultury Fizycznej i Sportu. Założył tam razem ze swoimi kolegami Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego, po czym z dokumentem poświadczającym ten fakt pojechał do Warszawy do szkoły teatralnej. Został przyjęty do Akademii Teatralnej, jego mistrzami byli Aleksander Zelwerowicz, Jacek Woszczerowicz i Aleksander Bardini. Akademię ukończył w 1954 roku, jego pierwszą ważną rolą filmową była rola niemieckiego żandarma w ,,Pokoleniu” Andrzeja Wajdy. Premiera filmu miała miejsce w styczniu 1955 roku. Natomiast pierwszą rolą teatralną była rola Papkina w Teatrze Dolnośląskim w Jeleniej Górze w 1954 roku. W 1955 roku związał się z Teatrem Dramatycznym w Warszawie, którego aktorem pozostał do 1985 roku. W 1958 roku zadebiutował w ,,Kabarecie Starszych Panów”, później przeszedł do kabaretu ,,Dudek”. Występując w tym kabarecie wylansował takie przeboje jak: ,,W co się bawić?” i ,,W Polskę idziemy”. Aktor znany jest najbardziej z ról w takich filmach jak: ,,Ogniomistrz Kaleń”, ,,Żona dla Australijczyka’’, ,,Hydrozagadka”, ,,Dzięcioł”, ,,Poszukiwany poszukiwana” i ,,Nie ma róży bez ognia”. Wcielił się także w postać Tomasza Czereśniaka w serialu ,,Czterej pancerni i pies”. Grał również postacie historyczne min: Stefana Czarnieckiego w ,,Potopie” i Macieja Borkowica w ,,Kazimierzu Wielkim’’. W 2009 roku otrzymał z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego Złoty Medal ,,Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
dr Szymon Szarek
źródło: A. Gołas – Ners, Na gołasa, Warszawa 2008
ENGLISH
Wiesław Gołas, pseudonym “Wilk”, was born on October 9, 1930, in Kielce. However, due to a mistake made by the parish organist, his official registered date of birth is October 4. As a student, he attended Elementary School No. 9 in Baranówek, and later the J. Śniadecki Lower Secondary School. Following the entry of German forces into Kielce in September 1939, he attended secret underground classes, some of which were held in his family home at 3 Mahometańska Street. His father was a non-commissioned officer of the 2nd Legions Light Artillery Regiment in Kielce. During the occupation, his father was active in the underground resistance, for which he was deported by the occupiers to the Majdanek concentration camp, where he perished. In 1943, Wiesław Gołas joined the Gray Ranks (Szare Szeregi), where he was involved in smuggling weapons and delivering dispatches and the underground press, using the pseudonym “Wilk”. Initially, he belonged to the “Zawiszacy” section alongside Wojciech Szczepaniak; they were later transferred to the so-called “Beesy” (Bojowe Szkoły – Combat Schools). He was captured by the Germans in November 1944 while attempting to steal weapons. He was imprisoned in the Kielce prison, where he was held in the very same cell where his father had previously been detained. His commander and troop leader was Zygmunt Kwas, who was also later held in the Kielce prison and murdered there in 1946. While imprisoned, Gołas was subjected to torture but did not betray anyone. He was released from prison in December 1944. After the war, he resumed his education at the lower secondary school and began acting at the Stefan Żeromski Theatre.
After passing his matura exam, he attempted to gain admission to the drama school in Kraków, and later to the Silesian Opera in Bytom. He was not accepted into either, so he returned to Kielce, where he took a job at the Voivodeship House of Physical Culture and Sports. Together with his friends, he co-founded a branch of the Workers’ University Society (TUR) there, and then traveled to Warsaw to drama school with a document certifying this fact. He graduated from the Academy in 1954; his first major film role was that of a German gendarme in Andrzej Wajda’s A Generation (,,Pokolenie”). From 1955, he was associated with the Dramatic Theatre (Teatr Dramatyczny) in Warsaw. In 1958, he made his debut in the „Elderly Gentlemen’s Cabaret” (,,Kabaret Starszych Panów”), and later moved to the ,,Dudek” cabaret. Performing with this cabaret, he popularized such hit songs as ,,W co się bawić?” (What game shall we play?) and ,,W Polskę idziemy” (Into Poland we go). The actor is best known for his roles in films such as: ,,Ogniomistrz Kaleń”, ,,Żona dla Australijczyka’’ (A Wife for an Australian), ,,Hydrozagadka”, ,,Dzięcioł” (The Woodpecker), ,,Poszukiwany, poszukiwana” (Man-Woman Wanted) and ,,Nie ma róży bez ognia” (No Rose Without Fire). He also portrayed the character of Tomasz Czereśniak in the TV series Four Tank-Men and a Dog (,,Czterej pancerni i pies”). Furthermore, he played historical figures, including Stefan Czarniecki in The Deluge (,,Potop”) and Maciej Borkowic in Kazimierz Wielki. In 2009, he was awarded the Gold Medal for Merit to Culture – Gloria Artis by the Minister of Culture and National Heritage.
Translated by Ewa Wyrzykowska