Stanisław Nowicki (1844-1866)
Urodził się 1 marca 1844 roku w Kielcach. Był synem Szczepana, archiwisty przy obwodzie kieleckim i Katarzyny z d. Rucińską. Miał trzech braci : Władysława, Walerego i Józefa oraz siostrę Eufemię Henrykę. Stanisław uczył się w kieleckim gimnazjum.
Jego starsi bracia walczyli w powstaniu styczniowym. Władysław Nowicki był kurierem powstańczym, wzięty do niewoli został zesłany na Syberię. Walery Nowicki w randze kapitana dowodził kompanią strzelców w oddziale Zygmunta Chmieleńskiego. Zmarł 21 października 1863 r. ciężko ranny w bitwie pod Oksą.
Stanisław także wziął czynny udział w powstaniu. Mimo młodego wieku był dowódcą kompanii piechoty w stopniu sztabskapitana w oddziale Zygmunta Chmieleńskiego, Pawła Bogdana, Juliana Rosenbacha i Józefa Waltera.
Po utworzeniu II Korpusu gen. J. Hauke-Bosaka został wyznaczony na dowódcę 9. Kompanii w Miechowskim Pułku Piechoty. Za odwagę w potyczce pod Waśniowem (21 stycznia 1864 r.) awansował na stopień kapitana. Uczestniczył w przegranej bitwie o Opatów 21 lutego 1864 r. Wspólnie z kpt. J. Walterem zebrał wokół siebie ok. 200 powstańców z Dywizji Krakowskiej rozbitych w czasie odwrotu spod Opatowa. Oddział ukrywał się w lasach w okolicach Woli Szczygiełkowej, Klonowa, Psar i Świętej Katarzyny. Na początku kwietnia 1864 r. powstańcy zostali pokonani przez Rosjan w bitwie pod Klonowem. Kpt. Walter udał się do Galicji, a grupa ok. 24 oficerów i żołnierzy pozostała na miejscu pod dowództwem kpt. Stanisława Nowickiego. Pod koniec kwietnia 1864 r. rozformował oddział, a sam wraz z bratem Władysławem i trzema oficerami: Andrzejem Jakóbkiewiczem, Konstantynem Makowieckim i Władysławem Wrońskim zamierzał przedostać się do Galicji. Na skutek zdrady zostali wzięci do niewoli przez Kozaków na folwarku Marzysz. Przewieziono ich do Daleszyc, a następnie osadzono w więzieniu w Kielcach. Tutaj polowy sąd wojskowy skazał Stanisława Nowickiego na 10 lat katorżniczych robót na Syberii. W więzieniu kieleckim przebywał do 5 listopada 1864 r. , a następnie razem z towarzyszami walki został wysłany transportem na zsyłkę.
Kapitan Stanisław Nowicki zmarł 1 listopada 1866 roku na zapalenie płuc w lazarecie w Czycie w południowej Syberii (obecnie Kraj Zabajkalski).
Artur Szlufik
Źródło:
Bywaj dziewczę zdrowe, Ojczyzna mnie woła. Powstanie styczniowe w Świętokrzyskiem. Wybór wspomnień uczestników walk, oprac. Jan Kulpiński i Adam Malicki, Włoszczowa 2022.