Czarny dzień żołnierzy wyklętych

cze 24, 2020 | aktualności

24 czerwca to czarny dzień podziemia antykomunistycznego na Kielecczyźnie i Lubelszczyźnie, odeszło dwóch legendarnych dowódców „Orlik” i „Igła”.

Tego dnia, 1946 roku zginął major Marian Bernaciak ps. „Orlik”, „Dymek”, członek ZWZ-AK, dowódca oddziału partyzanckiego AK i Zrzeszenia „WiN” na Lubelszczyźnie.

Urodził się w 1917 roku w Zalesiu w województwie lubelskim. We wrześniu 1939 r. walczył z Niemcami i najeźdźcą sowieckim. Po ucieczce z sowieckiej niewoli powrócił w rodzinne strony i rozpoczął działalność w Związku Walki Zbrojnej, przyjmując pseudonim „Dymek”. Jako szef Kedywu podobwodu „A” (Dęblin – Ryki) w Obwodzie  AK Puławy, był organizatorem i dowódcą wielu akcji dywersyjno – sabotażowych. Od jesieni 1943 r. zdekonspirowany przez gestapo musiał się ukrywać. Utworzył grupę lotną, przekształconą w oddział partyzancki o kryptonimie  OP I/15 pułk piechoty AK „Wilków”. Dowodził nim już jako „Orlik” i przeprowadził ponad 20 akcji bojowych przeciwko Niemcom. W sierpniu 1944 r. na czele ok. 350 partyzantów podjął marsz w celu pomocy walczącej Warszawie, ale zakończył się on niepowodzeniem. Po wkroczeniu Armii Czerwonej oddział został rozwiązany. Zaczęło się wielkie polowanie UB i NKWD na jego żołnierzy, a przede wszystkim na dowódcę. Zabijano ich na miejscu, zamykano w więzieniach, wywożono do sowieckich łagrów.

W marcu 1945 roku „Orlik” odtworzył oddział, by dać w nim schronienie swym partyzantom i bronić chłopów przed gwałtami i rabunkami NKWD i UB. Dowództwo oddziału powierzył por. „Świtowi” (Zygmunt Kęska), sam zajął się organizowaniem zbrojnej samoobrony na terenie Inspektoratu Puławy. Początkowo był podporządkowany Delegaturze Sił Zbrojnych, później wszedł w skład Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Wkrótce jego zgrupowanie zyskało szeroki rozgłos wieloma brawurowo wykonanymi akcjami zbrojnymi.  Oddział przeprowadził wiele akcji przeciwko komunistycznemu aparatowi terroru: rozbił więzienie PUBP w Puławach (24.IV.1945 r.), rozbił grupę operacyjną UB pod Annówką (1.V.1945) i odniósł zwycięstwo w jednej z największych bitew podziemia antykomunistycznego z oddziałami UB-MO-NKWD w Lesie Stockim (24.05.1945 r.) Wiosną 1946 r. „Orlik” podzielił zgrupowanie na dwa pododdziały: Zygmunta Wilczyńskiego „Żuka” i Wacława Kuchnio”Spokojnego”. Oddziały te przetrwały do amnestii w 1947 roku, część żołnierzy nie ujawniła się i walczyła nadal z komunistycznym terrorem. Do walki ze zgrupowaniem „Orlika” władze zmobilizowały ogromne siły podzielone na grupy operacyjne, liczące łącznie kilkanaście tysięcy żołnierzy LWP, KBW oraz funkcjonariuszy MO i UB.

Major Marian Bernaciak „Orlik” zginął 24 czerwca 1946 roku. Wraz z żołnierzami ochrony osobistej wracał z odprawy dowództwa Inspektoratu WiN Puławy do swojego zgrupowania stacjonującego koło wsi Hordzieżka w powiecie łukowskim. Koło wsi Piotrówek wpadł w zasadzkę zorganizowaną przez grupę żołnierzy WP, którzy ochraniali referendum oraz oddział KBW. Dwukrotnie ranny podczas próby przebicia się z okrążenia, popełnił samobójstwo.

Niestety śmierć „Orlika” była jednocześnie silnym ciosem dla jego podkomendnych i współpracowników. Komendant Związku Zbrojnej Konspiracji mjr Franciszek Jaskulski „Zagończyk” wydał w związku z tym wydarzeniem rozkaz (26.06.1946 r.), w którym m.in. czytamy:  „W związku ze śmiercią śp. Komendanta Orlika zarządzam na terenie całego ZZK i we wszystkich oddziałach 4-tygodniową żałobę. Zakazuję wzięcia udziału poszczególnym członkom w jakichkolwiek zabawach”.

Mjr Marian Bernaciak ps. „Orlik”, „Dymek”

 

24 czerwca 1948 roku zginął podporucznik Tadeusz Zieliński ps. „Igła”, żołnierz AK i dowódca oddziału „WiN” na Kielecczyźnie.

Urodził się w 1927 w Gaju w gminie Skaryszew. Od 1943 r. był w konspiracji w Armii Krajowej. W 1944 r. znalazł się w składzie 72 Pułku Piechoty AK, sformowanego w Obwodzie Radom AK.

Po zakończeniu wojny nie złożył broni. W 1945 r. prawdopodobnie brał udział w akcji rozbicia więzienia UB 4/5 sierpnia w Kielcach i 8/9 września w Radomiu. W 1946 r.  znalazł się w grupie partyzanckiej Stefana Nowackiego „Zagóry”, a później został dowódcą samodzielnego oddziału WiN. Wkrótce oddział „Igły” podporządkował się komendantowi Inspektoratu WiN por. Franciszkowi Jaskólskiemu ps. „Zagończyk” i wszedł w skład Związku Zbrojnej Konspiracji (ZZK). W zgrupowaniu ZZK oddział przeprowadził wiele akcji bojowych i likwidacyjnych. 15 czerwca 1946 r. brał udział w jednej z większych bitew na Kielecczyźnie żołnierzy wyklętych z NKWD, UB i KBW pod Zwoleniem. W czasie zasadzki zorganizowanej przez „Igłę” 18 lipca 1946 r. pod Skaryszewem zginął ppłk. Alfred Wnukowski, dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Rzeszowie. Był to najwyższy stopniem oficer sił bezpieczeństwa w Polsce, który został zabity przez żołnierzy podziemia antykomunistycznego. We wrześniu 1946 r. aresztowany przez bezpiekę „Zagończyk” podjął próbę negocjacji, w wyniku której doszło do ujawnienia kilkuset żołnierzy, w tym także oddziału „Igły”. Na wieść o represjach i aresztowaniach dotykających ujawnionych, w połowie października ppor. Zieliński podjął decyzję o odtworzeniu oddziału. Kilkunastoosobowe zgrupowanie w kolejnych miesiącach przeprowadzało akcje przeciwko nadgorliwym milicjantom i członkom PPR oraz zwalczało pospolitą przestępczość. Działania bezpieki przeciwko oddziałowi „Igły” nasiliły się na przełomie 1947/1948 r. Ostatnią bitwę stoczył 14 czerwca 1948 r. pod wsią Dzierzkówek niedaleko Skaryszewa. Pomimo przewagi liczebnej po stronie UB i KBW, ranny „Igła” zdołał przebić się z okrążenia. Podjął próbę przedostania się pieszo na teren województwa łódzkiego wraz z jednym podkomendnym Marianem Mirotą ps. „Listek”.

24 czerwca 1948 r. ppor. Tadeusz Zieliński „Igła” został ciężko ranny w wyniku zamachu dokonanego przez „Listka”, który chciał go oddać w ręce UB. Nie chcąc trafić do niewoli, popełnił samobójstwo rozrywając się granatem.

Ppor. Tadeusz Zieliński ps. „Igła”

Inne

Bieg Niepodległości 2026

Bieg Niepodległości 2026

17 listopada 2025 r. odbył się doroczny kielecki Bieg Niepodległości. Wzięło w nim co najmniej półtora tysiąca osób. Po odebraniu pakietów startowych z biura zawodów na sali konferencyjnej OMPiO uczestnicy udali się na start przed muszlą koncertową w Parku Miejskim....

Spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim 

Spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim 

Wzgórze Zamkowe - Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej zaprasza w czwartek, 19 listopada, o godz. 17.00 na spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim autorem książki "Pieśni łaciatych krów", zwycięzcą tegorocznego 𝐕𝐈 𝐎𝐠𝐨́𝐥𝐧𝐨𝐩𝐨𝐥𝐬𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 𝐊𝐨𝐧𝐤𝐮𝐫𝐬𝐮 𝐋𝐢𝐭𝐞𝐫𝐚𝐜𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 𝐧𝐚...