Kalendarium
1 w.
Początek XVI w.
Budowa ratusza kieleckiego przez biskupów krakowskich –
„Ratusz w kwadrat murowany o dwóch piętrach z wieżą wysoką, od kogo założony wiedzieć nie można. Na dole jest kurdygarda dla żołnierzy, na górze zaś jest sala, czyli sień, izba sądowa wójtowska bez podłogi, okien i powały oraz i sklep niesklepiony. W wieży jest więźniów dwa, jedno murowane i sklepione z zamknięciem, drugie nad nim niesklepione bez drzwi i zamknięcia.” Opis z 1789 r.
XVI–XVIII w.
Pierwszym więzieniem kieleckim była wieża przy ratuszu kieleckim. Karą było nie tylko więzienie, ale często też chłosta pod pręgierzem umieszczonym nieopodal ratusza. 24 maja 1800 r. miasto ogarnął wielki pożar, w którym spłonął ratusz i więzienie.
1720–1732
Bp Szaniawski zbudował przy południowym skrzydle zamku stajnię i wozownię. Obiekt otrzymał trójczłonowe założenie pałacowe z frontem ku północy. Przeciwległe skrzydła boczne budynku były prostopadłe do ulicy Zamkowej, a równoległe do dziedzińca.
1752
Bp Załuski dobudował szkołę jeździecką powyżej wschodniego skrzydła stajni. Był to budynek murowany, piętrowy, z dużą halą ćwiczebną.
1789
Ustawa Sejmu Wielkiego o zajęciu dóbr biskupstwa krakowskiego przez administrację państwa (biskupstwo otrzymało 100 000 zł rocznie odszkodowania). Zamek wraz z całą budową przeszedł pod zarząd państwowy, a Kielce przestały być miastem prywatnym. Zmiana stosunków własnościowych spowodowała, że przypałacowa zabudowa, a więc także stajnie, wozownie, kuźnia i ekonomia, nie pełniły już swoich funkcji i opuszczone, ulegały powolnej dewastacji.
1794–1795
W budynkach przejściowo stacjonują oddziały obcych wojsk przeciągających przez Kielce w okresie powstania kościuszkowskiego i trzeciego rozbioru.
1795
Pod zaborem austriackim ulokowano w zespole Dyrekcję Górniczą. Budynek starosty zamieniono na biura i mieszkania, zaś stajnie i wozownie używano zgodnie z pierwotnym przeznaczaniem.
1809-1815
PIERWSI WIĘŹNIOWIE NA WZGÓRZU ZAMKOWYM.
24 IX 1816
Namiestnik Józef Zajączek wydał dekret o zlokalizowaniu w Kielcach siedziby województwa krakowskiego. Przeniesione zostały wszystkie instytucje urzędowe, a także więzienie, gdzie znajdowało się 104 aresztantów. Z powodu nieprzystosowanych jeszcze budynków aresztanci zostali na razie odesłani do Chęcin.
1826–1828
Budowa więzienia kieleckiego na polecenie ówczesnych władz Królestwa Kongresowego. Pod koniec lat dwudziestych XIX w. na terenie Kongresówki było 20 więzień, z czego aż 12 w budynkach poklasztornych.
ok. 1830
Na wniosek prezydenta miasta Niewiadomskiego grupa 31 aresztantów budowała dzisiejszą ulicę Spacerową oraz torowała pierwsze ścieżki w przyszłych ogrodach miejskich.
1831
Dziedziniec więzienny oświetlono tzw. lampą astralną, na początku lat 40-tych XIX w. w celu zwiększenia bezpieczeństwa zostały dostawione dwie lampy astralne.
1833
Postawiono parkan i bramę, która miała 3,5 m szerokości.
1836
Na dziedzińcu wykopano studnię o głębokości 46 m.
1830–1860
W okresie międzypowstaniowym wykorzystywano aresztantów do sprzątania ulic miasta dwa razy w tygodniu. Za tę pracę otrzymywali niewielkie wynagrodzenie.
1841
Utworzono na terenie więzienia przędzalnię wełny, w której pracowało np. w 1899 r. 39 mężczyzn i 25 kobiet. Aresztanci polityczni nie musieli pracować.
ok. 1841
Powstało „Więzienie przy Sądzie Kryminalnym Guberni Radomskiej i Sądzie Policji Poprawczej w mieście Kielcach”.
poł. XIX w.
Budynek kieleckiego więzienia wzniesiony został z łamanego kamienia lubiącego trzymać wodę. Cele były niezbyt widne, nie posiadały bieżącej wody, ani sanitariatów. Budynki opalano piecami kaflowymi. Robili to więźniowie w poszczególnych celach.
1 VII 1850
W więzieniu kieleckim było 8 strażników, którzy pracowali na 2 zmiany: od 6.00 rano do 18.00 i od 18.00 do 6.00 rano następnego dnia.
1850
Naczelnik Franciszek Maternicki zorganizował szkołę dla małoletnich przestępców, co było ewenementem na skalę całego zaboru rosyjskiego. Zarządzono naukę czytania, pisania i rachunków. Była to jedyna taka szkoła w guberni radomskiej. Przysyłano do niej małoletnich przestępców z Radomia, Sandomierza i Chęcin.
1851
Został założony ogród spacerowy. Ten „spacerniak” był otoczony barierkami i sztachetami, aby więźniowie nie mogli przechadzać się po całym terenie podwórza. Kobiety odbywały spacery na podwórzu swojego oddziału.
26 VIII 1855
Liczba strażników wzrosła do 12.
1863–1866
W więzieniu przebywali powstańcy styczniowi. Wszyscy osadzani poddawani byli drobiazgowemu śledztwu. Więźniów trzymano najczęściej przez kilkanaście tygodni. Zgodnie z decyzją Komisji Wojskowo-Sądowej kierowani byli do twierdz, rot aresztanckich, do dalszego śledztwa w Radomiu, bądź cytadeli Warszawskiej, niektórzy prosto z Kielc pomaszerowali na Sybir. Kilka osób Kielecka Komisja Wojenno-Sądowa skazała na karę śmierci. Zostali oni rozstrzelani pod murem cmentarza w Kielcach. W czasie powstania styczniowego w wyniku chorób na ternie więzienia zmarło 66 powstańców. Oprócz Polaków również zatrzymanych z bronią w ręku Czechów, Franacuzów, Rosjan, Węgrów, Austriaków a nawet Włochów. W dobie powstania przez więzienie przewinęło się około 2000 powstańców.
1863
W czasie powstania styczniowego aresztanci pod pozorem choroby byli przenoszeni do szpitala św. Aleksandra. Szpital znajdował się z dala od centum miasta i dosyć łatwo można było z niego uciec. Pierwszym więźniem, który zbiegł ze szpitala był mieszkaniec Daleszyc, Dziurski. Udało się to w nocy z 22 na 23 kwietnia 1863 r. Z kolei 22 czerwca 1863 r. ze szpitala uciekło aż 13 uwięzionych powstańców.
1864
Zniesiono w „Priwislanskim Kraju” karę chłosty. Odtąd kara więzienia była częściej stosowana.
1866
Naczelnik wojenny Powiatu Kieleckiego nakazał usuniecie z kieleckiego więzienia osób związanych z polskim czynem powstańczym. Więźniów politycznych przeniesiono do Chęcin, zostali tylko kryminalni.
1868 do 1871
Wymieniono okiennice, wstawiając okna dubeltowe, aby podnieść ciepłotę w izbach więziennych w zimie. Poprawiono i rozbudowano szalety więzienne, które wcześniej posiadały tylko cztery ustępy, przeczyszczono i podreperowano kanały odpływowe. Zbudowano łaźnię i pokryto dachy więzienia blachą żelazną.
1870–1880
Podwyższono wszystkie budynki o jedną kondygnację, poza skrzydłem południowym.
1872
Ks. Paweł Oraczewski został kapelanem więzienia. Po upadku powstania sprzedał swe dobra ziemskie Boleścice i Pawłowice, a otrzymane pieniądze rozdał ubogim. W 1869 r. wstąpił do kieleckiego seminarium, a w 1872 r. przyjął święcenia kapłańskie. Funkcję kapelana sprawował do 1908 r.
1877
W jednej z cel urządzono bibliotekę i świetlicę. Utarł się bowiem zwyczaj, że więźniowie wychodzący pozostawiali książki otrzymane z domu w bibliotece więziennej.
1881
Osadzeni z karami krótkoterminowymi mogli pracować poza murami, np. w szlifierni „Marmurów Kieleckich”.
1884
Zezwolono na zastąpienie nadzoru męskiego na oddziałach kobiecych nadzorem żeńskim. W więzieniu kieleckim nadzór ten sprawowały 1–2 strażniczki.
1 I 1885
Liczba strażników wzrosła do 15.
1888
Zakaz używania jidysz podczas widzeń, ponieważ strażnicy nie rozumieli tego języka.
16 VII 1889
Liczba strażników wzrosła do 28. Strażnicy więzienni rekrutowali się głównie spośród osób, które ukończyły służbę wojskową i pochodziły najczęściej z pod kieleckich wsi.
luty 1899
Naczelnik więzienia Iwan Ryczkow został obwiniony o wykorzystywanie seksualne aresztantki Józefy Ś. Naczelnik został dyscyplinarnie zwolniony, a pieniądze, które płacił aresztantce, zarekwirowano.
1890
Utworzono na terenie więzienia warsztaty stolarskie i ślusarskie.
1890–1892
Przeprowadzono generalny remont oddziału kobiecego, a następnie doprowadzono na oddziały wodę i kanalizację. Jednak warunki sanitarno-techniczne były nadal bardzo trudne.
1892
Powstała ostateczna wersja katolickiej kaplicy więziennej.
1892
Otwarto warsztaty, w których więźniowie wyrabiali produkty z drewna, m.in. koszyki i meble.
1901
Utworzono warsztaty krawieckie.
1902
Otwarto cerkiew dla prawosławnych więźniów.
1 I 1903
Liczba strażników wzrosła do 31.
1905
Naczelnikiem więzienia został Nikołaj Greckij. W więzieniu zaostrza się rygor. Ludzi bito, osadzano w ciemnicy, kuto w kajdany, głodzono.
6 I 1906
Uruchomiono telefon w kancelarii więzienia.
9 VIII 1907
Udany zamach na naczelnika Greckiego przeprowadzony przez trzech członków Organizacji Bojowej PPS
marzec 1908
Policja zatrzymała ok. 300 osób związanych z kielecką OB PPS. Niektórzy, broniąc się przed aresztowaniem, czynili desperackie kroki – Antoni Solnica, u którego był skład broni, w chwili wejścia policji poderżnął sobie gardło. Po śledztwie bojowcy stanęli przed sądem. Otrzymali wysokie wyroki: Felicję Śledziównę skazano na 13 lat więzienia, na katorgę syberyjską pomaszerowały m. in. Jadwiga Małkowska, Stefania Łojek, Maria Flutkiewicz, Maria Tkaczkówna i Florentyna Korfelówna. 20 osób odsiadywało wyroki w kieleckim więzieniu, aż do wybuchu I wojny światowej.
31 I 1908
Odbicie Bronisławy Nawrot-Optołowicz ps. "Bronka" (OB PPS).
1910
Utworzono na terenie więzienia warsztaty szewskie.
1 VIII 1914
W więzieniu pracuje 41 strażników, w tym dwie strażniczki. Pensje: naczelnik –1200 srebrnych rubli, pomocnik – 700, II pomocnik – 600, pisarz – 300, lekarz – 350, felczer – 200, kapelan – 125, nauczyciel – 150, starszy strażnik – 300, inni strażnicy – 240.
1914
Ewakuacja więzienia w związku z wybuchem I wojny światowej. Wywożono: zapasy ubrań, żywności, wyposażenie i więźniów, zwłaszcza tych podejrzanych lub skazanych za przestępstwa polityczne. Specjalnym pociągiem przetransportowano ludzi w głąb Rosji.
1915
Powrót więzienia wraz z wojskami rosyjskimi do Kielc.
1915
Ostateczna ewakuacja więzienia wraz z więźniami w głąb Rosji. Czego nie udało się wywieźć, niszczono. Wywieziono 300 więźniów, w tym 100 Żydów. Większość z nich zatrzymano pod zarzutem „pomagania nieprzyjacielowi”. Po powrocie Rosjan w 1915 r. pod zarzutem szpiegostwa powieszono w parku kieleckim dwóch Żydów, a w więzieniu osadzono kilku najbogatszych, w tym Henryka Nowaka, właściciela Głęboczki.
1914/15–1918
Austriacy przejmują kontrolę nad więzieniem. Trafiają do niego jeńcy rosyjscy, więźniowie polityczni za działalność antyaustriacką. Bieda okresu wojny spowodowała gwałtowny wzrost przestępczości, w więzieniu przeważającą większość stanowili więc więźniowie kryminalni.
1 IX 1918
Więzienie kieleckie przechodzi pod administrację polską.
1 II 1919
Więzienie w Kielcach podlega Kieleckiej Okręgowej Dyrekcji Więziennej.
1919-1920, 1924-1925, 1938-1939
Remonty obiektu.
1921
Więzienie bezpośrednio podlega Ministerstwu Sprawiedliwości w Warszawie.
1928
Dostawiono budynek wartowni przybramnej.
1 IX 1939
Większość więźniów zwolniono na podstawie amnestii ogłoszonej przez Prezydenta RP po wybuchu wojny.
6 IX – 15 X 1939
Wehrmacht zorganizował tymczasowy obóz jeniecki dla żołnierzy polskich.
9 IX 1939
Masowe rozstrzelania więzionych Polaków przez Niemców.
25 X 1939
Więzienie w Kielcach zostaje przejęte przez Gestapo.
26 II 1940
Na terenie Stadionu żandarmi rozstrzelali 14 Polaków z więzienia w Kielcach, w tym: Jana Kuca, Juliana Szarka, Andrzeja Zagórskiego. Miejsce egzekucji upamiętniono pomnikiem.
12 VI 1940
Na terenie Stadionu funkcjonariusze SS i żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 63 osoby (w tym dwie kobiety) przywiezione z więzienia w Kielcach.
14 VI i 16 VII 1940
Egzekucje osób osadzonych w więzieniu kieleckim w ramach „Akcji AB” na Kielecczyźnie.
1941
Aresztowanie ks. Józefa Pawłowskiego.
5 IV 1941
Transport do KL Auschwitz 19 więźniów.
30 VI 1941
Transport do KL Auschwitz 1 więźnia.
30 VII 1941
Transport do KL Auschwitz 8 więźniów.
25 X 1941
Transport do KL Auschwitz 2 więźniów.
9 I 1942
Egzekucja ks. Józefa Pawłowskiego w Dachau.
21 II 1942
Transport do KL Auschwitz 8 więźniów.
30 VII 1942
Transport kobiet do KL Auschwitz. Wywiezione kobiety aresztowane były za działalność konspiracyjną. Wśród nich znajdowało się 14 kobiet należących do AK.
1 IX 1942
Transport do KL Auschwitz 3 więźniów.
6 X 1942
Transport do KL Auschwitz 5 więźniów.
29 XI 1942
Ucieczka 15 więźniów z Sonderabteilung.
2 XII 1942
Transport 1 więźnia do KL Auschwitz.
8 XII 1942
Transport do KL Auschwitz 13 więźniów.
16 XII 1942
Transport do KL Auschwitz 11 więźniów.
22 XI 943
Transport do KL Auschwitz 16 więźniów.
12 II 1943
Transport do KL Auschwitz 16 więźniów.
marzec 1943
Funkcjonariusze więzienni rozstrzelali 30 kobiet z dziećmi na dziedzińcu więzienia. Ofiarami egzekucji były najprawdopodobniej Żydówki i ich dzieci.
18 III 1943
Transport do KL Auschwitz 2 więźniów.
15 IV 1943
Transport do KL Auschwitz 1 więźnia.
3 VI 1943
Transport do KL Auschwitz 18 więźniów.
24 VI 1943
Transport do KL Auschwitz 17 więźniów.
29 VII 1943
Transport do KL Auschwitz 24 więźniów.
23 VIII 1943
Transport do KL Auschwitz 36 więźniów.
14 IX 1943
Transport do KL Auschwitz 13 więźniów.
2 X 1943
Transport do KL Auschwitz 8 więźniów.
11 XI 1943
Transport do KL Auschwitz 3 więźniów.
12 XI 1943
Transport do KL Auschwitz 13 więźniów.
18 XI 1943
Żandarmi zastrzelili na ul. Urzędniczej 10 osób przywiezionych z więzienia. Miejsce upamiętnione tablicą.
19 XII 1943
Transport do KL Auschwitz 15 więźniów.
14 XII 1943
Na stacji kolejowej Herby–Kielce żandarmi rozstrzelali dziewięć osób przywiezionych z więzienia. Miejsce egzekucji upamiętnione tablicą.
31 I 1944
Obok wodociągów żandarmi rozstrzelali pięciu Polaków z miejscowego więzienia.
25 V 1944
Egzekucja 10 więźniów przy ul. Karczówkowskiej.
6 VII 1944:
Na terenie Stadionu hitlerowcy rozstrzelali 54 osoby przywiezione z więzienia.
28 VII 1944
Transport do KL Auschwitz 3 więźniów.
2 w.
21 IX 1944
Rozstrzelanie Wojtka Szczepaniaka ps. Lwowiak.
12–15 I 1945
Niemcy ewakuują więzienie. Niemiecka załoga w pośpiechu opuściła miasto, pozostawiając osadzonych przy życiu. Moment ten wykorzystali polscy strażnicy, uwalniając z cel ok. 200 więźniów.
20 I 1945
Aresztowanie kieleckich sędziów i prokuratorów przez komunistów.
4/5 VIII 1945
Rozbicie więzienia kieleckiego przez oddziały pod dowództwem Antoniego Hedy „Szarego”.
10 VIII 1945
Egzekucja Konrada Suwalskiego ps. Mruk.
1945–1955
Wzniesiono ponad poziom murów trzy wieże wartownicze.
13 IX 1946
Został zastrzelony przez strażnika Zygmunt Kwas ps. Kościelny.
19 II 1947
Egzekucja Franciszka Jaskulskiego ps. Zagończyk.
26 VIII 1948
Egzekucja Romana Mojeckiego ps. Róg.
24 IX 1948
Egzekucja A. Życińskiego ps. Wilczur, K. Łoniewskiego ps. Lew, Cz. Spadły ps. Mały, J. Figarskiego ps. Śmiały.
11 XII 1948
Egzekucja Mariana Matli ps. Kajtek.
28 I 1949
Egzekucja Jana Wosińskiego i Piotra Pecela.
20 VI 1950
Egzekucja Edwarda Krepskiego ps. Kruk.
25 VII 1950
Egzekucja Jana Stempkowskiego ps. Michał.
12 XII 1950
Egzekucja Bronisława Klimczaka ps. Sokół.
10 IV 1951
Egzekucja Ludwika Machalskiego ps. Mnich.
15 IV 1953
Egzekucja Stanisława Grabdy ps. Bem.
22 IV 1953
Egzekucja Stanisława Zbroińskiego.
1968
Rozpoczęto budować więzienie na Piaskach (Ośrodek Zewnętrzny Zakładu Karnego).
1970
Otworzono Ośrodek Zewnętrzny Zakładu Karnego na Piaskach. Budynek składał się z kilku drewnianych baraków, które spełniały rolę pawilonu mieszkalnego, administracyjnego, hali do produkcji nakładczej oraz łaźni wraz z szatnią dla funkcjonariuszy.
1980/1981
Przeniesienie Aresztu Śledczego z ulicy Zamkowej do nowych budynków na Piaskach. Do końca na ul. Zamkowej przebywali więźniowie polityczni i skazani za przestępstwa pospolite.