Ksiądz Józef Tuszewski (1838-1911)
Urodził się 8 marca 1838 roku w Dębnie w Sandomierskiem. Był synem Antoniego i Anieli z Laskowskich. Miał dwóch braci Władysława i Karola.
W 1856 r. ukończył szkołę powiatową, a w 1861 r. Seminarium Diecezjalne w Sandomierzu. Po otrzymaniu święceń kapłańskich 25 marca 1861 r. został wyznaczony na wikarego do parafii w Ćmielowie, gdzie proboszczem był ks. Kacper Kotkowski.
Ks. Tuszewski z drugim wikarym ks. Janem Szpądrowskim zastępowali często ks. Kotkowskiego będącego w ustawicznych rozjazdach w pracy parafialnej i w dużej części w działalności patriotycznej w Ćmielowie m.in. głosząc kazania patriotyczne w kościele ćmielowskim.
Po wybuchu powstania styczniowego ks. Tuszewski w lutym 1863 r. pełnił funkcję kapelana w obozie pułkownika Mariana Langiewicza na Świętym Krzyżu. 7 marca został aresztowany przez Rosjan we własnym mieszkaniu w Ćmielowie i przewieziony do więzienia w Opatowie. Po licznych interwencjach przełożonych i prośbach ludności z parafii uwolniono go. Ponownie aresztowany 23 kwietnia trafił do więzienia opatowskiego, a następnie do więzienia w Kielcach. Tutaj przebywał od 13 maja do 2 czerwca. Z Kielc przewieziony został do Radomia, gdzie 3 listopada 1863 r. skazano go na osiedlenie na Syberii na czas nieograniczony za czynny udział w powstaniu i podburzające kazania. Dodatkowo w czasie rewizji w jego mieszkaniu w Ćmielowie znaleziono spis nazwisk powstańców wysłanych z bronią do oddziałów.
Ksiądz został zesłany na Syberię Wschodnią do wsi Tunka. Tutaj Rosjanie osiedlili 156 duchownych uczestników powstania styczniowego w celu izolowania ich od innych skupisk polskich zesłańców, gdzie żyli pod srogim rygorem policyjnym. W Tunce ks. Tuszyński przebywał prawie 20 lat, prowadził własne gospodarstwo rolne i przewodził spółdzielni księży zesłańców „Artel”.
Dopiero w 1882 r. pozwolono mu opuścić Syberię i zamieszkać w Smoleńsku. Tutaj uzyskał pozwolenie od władz rosyjskich na trzy miesięczny pobyt w Królestwie Polskim w celu odwiedzenia chorego ojca.
Do kraju powrócił w 1883 r. objęty amnestią po manifeście cara Aleksandra III. Zamieszkał u przyrodniego brata w Wąwolnicy w guberni lubelskiej.
W 1900 r. został wikarym w Wąwolnicy, a w następnym roku w Kluczkowicach. W 1902 r. ks. Tuszewskiego mianowano proboszczem w Częstoborowicach (obecnie w powiecie świdnickim).
Ksiądz Józef Tuszewski zmarł 7 czerwca 1911 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Częstoborowicach.
Artur Szlufik
Źródło:
Bywaj dziewczę zdrowe, Ojczyzna mnie woła. Powstanie styczniowe w Świętokrzyskiem. Wybór wspomnień uczestników walk, oprac. Jan Kulpiński i Adam Malicki, Włoszczowa 2022.
Bojownicy Kapłani za sprawę Kościoła i Ojczyzny w latach 1861-1915. Materjały z urzędowych świadectw władz rosyjskich, archiwów konsystorskich, zakonnych i prywatnych, oprac. Paweł Kubicki, Sandomierz 1933.
Piotr Olszewski, Działalność Księdza Kacpra Kotkowskiego w Powstaniu Styczniowym, „Świętokrzyskie. Powstanie styczniowe”, wydanie specjalne, Kielce 2013.
Ks. Jan Wiśniewski, Udział księży z diecezji sandomierskiej w powstaniu styczniowym 1863, Radom 1926.
Eugeniusz Niebelski, Napady na duchownych i zabójstwa księży osiedlonych w Tunce na Syberii. Lata po 1866 r. , „Teka Komisji Historycznej TN KUL”, nr specjalny 6 (21), 2024.