Zofia Zaborowska (1892-1945)
Zofia Anna Choińska-Zaborowska urodziła się 7 maja 1892 roku w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Była córką Stanisława Choińskiego i Julii z Kuczyńskich. Szkołę podstawową i średnią ukończyła w Warszawie.
Na przełomie 1912/1913 roku zawarła związek małżeński ze Stefanem Zaborowskim. 25 października 1913 r. urodził się w Wiedniu ich syn Jerzy Bronisław. Następnie rodzina przebywała w Rosji, dokąd za działalność polityczną został zesłany w drodze administracyjnej jej mąż. Stefan Zaborowski zginął w czasie rewolucji bolszewickiej.
W 1922 r. Zofia z synem wróciła do Polski. Zamieszkała w Domaszowicach w powiecie kieleckim. Podjęła tutaj pracę nauczycielki w szkole, której kierownikiem był Władysław Pasławski. Pod koniec 1929 r. przeniosła się do Woli Kopcowej, gdzie objęła stanowisko po Janie Kupcu jako jedyna nauczycielka i zarazem kierownik szkoły powszechnej.
Zofia Zaborowska przejawiała niezwykłą aktywność społeczną i polityczną. Brała udział w szerzeniu oświaty przedszkolnej i w straży. Aktywnie działała w Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych Ogniska, a 26 stycznia 1930 r. weszła w skład jego Zarządu. Była również sympatykiem BBWR (Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem).
W okresie okupacji niemieckiej Zofia Zaborowska prowadziła działalność konspiracyjną. Była zaprzysiężonym członkiem Związku Walki Zbrojnej, a od lutego 1942 r. Armii Krajowej. Jako nauczycielka włączyła się także w nurt tajnego nauczania. Biegła znajomość języka niemieckiego i rosyjskiego, wysoka kultura osobista i postawa patriotyczna spowodowała, ze korzystano z jej pomocy w realizacji różnych form oporu przeciwko okupantowi.
6 maja 1943 r. w wyniku donosu małżeństwa M. żandarmi niemieccy aresztowali w Woli Kopcowej Zofię Zaborowską wraz z innymi mieszkańcami wsi. Zawieziono ich do więzienia w Kielcach na ulicy Zamkowej. Większość aresztowanych została pięć dni później rozstrzelana w egzekucji w Górkach Szczukowskich i na obecnej ulicy Chrobrego w Kielcach na tzw. Górkach Czarnowskich.
Zofię Zaborowską skazano na bezterminowy pobyt w obozie koncentracyjnym. 23 maja 1944 r. w zbiorowym transporcie z Kielc przez Radom wywieziono ją do KL Ravensbruck. W końcu kwietnia 1945 r. Niemcy sukcesywnie ewakuowali obóz, aby nie dopuścić do uwolnienia więźniarek przez aliantów. Największą grupę 15-tysięczną popędzono w kierunku portu w Schwerinie. W czasie tego „marszu śmierci” została zamordowana. Według aktu zgonu Zofia Zaborowska zmarła 30 kwietnia 1945 roku.
Artur Szlufik
Źródło:
Piotr Olszewski, Wieś rządowa Wola Kopcowa, Kielce 2018.
Piotr Olszewski, W 80-rocznicę zakończenia II wojny światowej. Pamięci ofiar okupacji niemieckiej. Nauczycielka szkoły powszechnej w Woli Kopcowej Zofia Anna z Choińskich – Zaborowska (1892-1945), „Kurier Masłowski”, Nr 2/2025 (169), Nr 3/2025 (170), Nr 5/2025 (171), Pismo Samorządu Gminy Masłów.