9 lutego 2026 r., w wieku 98 lat, zmarł Andrzej Jankowski, żołnierz Armii Krajowej i sędzia, który przez ponad 30 lat ścigał niemieckich zbrodniarzy wojennych. Kierował Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich IPN w Kielcach, a po przejściu na emeryturę pracował w kieleckiej delegaturze Instytutu. Był jednym z kustoszy pamięci o ofiarach więzienia kieleckiego.
Andrzej Jankowski urodził się 30 października 1927 r. w Hrubieszowie. Historia jego rodziny została głęboko naznaczona przez wydarzenia II wojny światowej. W 1939 r., podczas bombardowania Lublina przez niemieckie lotnictwo, zginęła jego matka. Rok później rodzina przeniosła się z Lublina na Kielecczyznę, do okupacyjnego Kreis Busko. Później Jankowski zaangażował się w działalność Polskiego Państwa Podziemnego. Od lutego do lipca 1944 r. pełnił funkcję łącznika komendy podobwodu Armii Krajowej w Stopnicy, jednocześnie kontynuując naukę na tajnych kompletach. W 1951 r. ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim i rozpoczął pracę w Referacie Prawno-Administracyjnym w jednostce spółdzielczej. Od 1955 r. pracował jako sędzia w Kozienicach, Chmielniku i Kielcach.
Pod koniec lat 60. XX wieku jego kariera zawodowa uległa znaczącym zmianom, gdy reaktywowano Główną oraz Okręgowe Komisje Badania Zbrodni Hitlerowskich. Miały one na celu gromadzenie dowodów niemieckich zbrodni i wszczynanie śledztw w tych sprawach. W 1965 r. powstała Okręgowa Komisja BZH w Kielcach, a dwa lata później Jankowski został jej kierownikiem. Od 3 sierpnia 1967 r. kierował zespołem śledczym, a od 1984 r. do przejścia na emeryturę w 1997 r. pełnił funkcję dyrektora Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich IPN w Kielcach. Po przejściu na emeryturę pracował w Delegaturze IPN w Kielcach, gdzie do końca lutego 2006 r. był kierownikiem.
Sędzia Jankowski był również krajowym koordynatorem zespołu badań nad martyrologią wsi polskiej w okresie okupacji niemieckiej. Prowadził najtrudniejsze śledztwa dotyczące zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy III Rzeszy, w tym m.in. przeciwko Komendzie Policji Bezpieczeństwa w Radomiu oraz Placówce Policji Bezpieczeństwa w Kielcach. Jego praca doprowadziła do szerokich ustaleń dotyczących skali zbrodni popełnionych na mieszkańcach wsi podczas II wojny światowej. Dzięki jego zaangażowaniu na karę śmierci w 1973 r. skazano Alberta Schustera, zbrodniarza zwanego „katem Łysogór”. Wyrok wykonano.
Andrzej Jankowski był autorem licznych artykułów naukowych dotyczących zbrodni niemieckich w regionie kieleckim. W 2011 r. wraz z dr. Tomaszem Domańskim opublikował książkę „Represje niemieckie na wsi kieleckiej 1939-1945”. Był również zaangażowany w turystykę, będąc pierwszym prezesem Koła Świętokrzyskich Przewodników. Organizował uroczystości patriotyczne upamiętniające walkę i męczeństwo narodu polskiego podczas II wojny światowej.
Jednym z jego najważniejszych osiągnięć było utworzenie Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie. Dzięki jego staraniom, miejsce to stało się symbolem pamięci o ofiarach niemieckich represji. Mauzoleum zostało uroczyście otwarte w 2022 r.
W 2024 r. sędzia Jankowski został odznaczony przez IPN złotym medalem Reipublicae Memoriae Meritum.
Pogrzeb odbędzie się 20 lutego 2026 r. w Warszawie: godz. 12.00 – msza żałobna w kościele św. Karola Boromeusza na Powązkach Starych, po mszy nastąpi odprowadzenie Zmarłego na miejsce wiecznego spoczynku.
Źródło: IPN
