Proces pomnikowców

kwi 23, 2020 | aktualności

29 marca 1952 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach ogłosił wyrok w tak zwanej sprawie „pomnikowców”. Młodzi ludzie, którzy zasiedli na ławie oskarżonych, sądzeni byli z art.1 § 1 dekretu z 13 VI 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Polski. Zarzucono im próbę wysadzenia pomnika Wdzięczności Żołnierzom Armii Czerwonej, który znajdował się na skwerze naprzeciwko kieleckiej katedry.

Grupa wpadła w październiku 1951 r. w czasie ostatecznych przygotowań. Większość „spiskowców” to uczniowie technikum budowlanego, którzy wstąpili do tajnego związku – Polskiej Organizacji Wojskowej, którego dowódcą był Edmund Majchrowski „Sawan”, były żołnierz oddziału AK „Wybranieckich”. Wśród organizatorów byli też Janusz Chodnikiewicz i Witold Całka. Termin realizacji przedsięwzięcia wyznaczono na rocznicę rewolucji październikowej lub 11 listopada. Przygotowania trwały kilka miesięcy, w czasie których organizowano materiały wybuchowe, broń, pieniądze. UB aresztowało 16 osób. Wszyscy zostali poddani śledztwu i przesłuchaniom trwającym nieprzerwanie po 4-5 dni, w czasie których byli bici.

Podczas procesu, który trwał od 26 do 29 marca 1952 r., Witold Całka i Edmund Majchrowski odwołali swoje zeznania tłumacząc, że były one wymuszone podczas śledztwa. Rozprawa odbywała się w tzw. willi Brunera przy ul. Żelaznej. Orzekał sąd w składzie: mjr Zbigniew Furtak, kpt. Kazurkiewicz i mjr Kiełtyka, oskarżał prokurator kpt. Marian Pierściński. Na karę śmierci zostali skazani: Edmund Majchrowicz i Janusz Chodnikiewicz, na karę dożywotniego więzienia Witold Całka i Czesław Michalczewski. Pozostali: Marian Kasza, Krzysztof Wojciechowski, Henryk Sobierajski, Regina Pietrzyk, Zofia Szymańska, Edward Ludwisiak, Andrzej Kumor, Jerzy Łatasiewicz, Ryszard Dachowski, Stefan Dąbek, Zenon Majchrowicz i Wojciech Sadowski otrzymali od 5 do 15 lat więzienia. Po ogłoszeniu wyroku skazani zostali przewiezieni do więzienia przy ul. Zamkowej. W lipcu dwóch skazanych na karę śmierci ułaskawiono. Mężczyzn wywieziono do więzienia we Wronkach, a kobiety do Fordonu. Później trafiali do różnych więzień na terenie całej Polski. Najdłużej, bo do 1962 r., siedział skazany na 15 lat Marian Kasza.

Więcej na temat Witolda Całki na stronie OMPiO:

Całka Witold

Więcej na temat najmłodszego skazanego, szesnastoletniego Andrzeja Kumora, można przeczytać na stronie OMPiO:

Kumor Andrzej

Inne

Bieg Niepodległości 2026

Bieg Niepodległości 2026

17 listopada 2025 r. odbył się doroczny kielecki Bieg Niepodległości. Wzięło w nim co najmniej półtora tysiąca osób. Po odebraniu pakietów startowych z biura zawodów na sali konferencyjnej OMPiO uczestnicy udali się na start przed muszlą koncertową w Parku Miejskim....

Spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim 

Spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim 

Wzgórze Zamkowe - Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej zaprasza w czwartek, 19 listopada, o godz. 17.00 na spotkanie autorskie z Łukaszem Staniszewskim autorem książki "Pieśni łaciatych krów", zwycięzcą tegorocznego 𝐕𝐈 𝐎𝐠𝐨́𝐥𝐧𝐨𝐩𝐨𝐥𝐬𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 𝐊𝐨𝐧𝐤𝐮𝐫𝐬𝐮 𝐋𝐢𝐭𝐞𝐫𝐚𝐜𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 𝐧𝐚...